Waarom insectentrends de basis zijn van elke natuurherstel-rapportage
Overheden in heel Europa krijgen de komende jaren dezelfde vraag: laat zien dat natuurherstel werkt. Vogeltellingen en vegetatieopnamen bestaan al lang, maar de groep die het snelst reageert op veranderingen in beheer en landgebruik, de insecten, ontbrak lange tijd in de meetnetten. Niet omdat ze onbelangrijk zijn, maar omdat tellen zo arbeidsintensief is.
Waarom insecten
Insecten vormen de basis van het voedselweb: zonder insecten geen weidevogels en geen vleermuizen. Ze hebben korte levenscycli en reageren binnen één seizoen op een andere maaidatum, een natte oever of een bloemenstrook. Dat maakt ze de vroegste indicator van herstel, of van het uitblijven ervan.
Van val naar camera
Het klassieke instrument is de malaiseval: een tent van gaas waarin insecten worden gevangen en later geteld en gewogen. Betrouwbaar, maar duur en dodelijk voor de vangst. Sinds enkele jaren is er een alternatief: camera's die insecten fotograferen op een verlicht scherm en beeldherkenning die ze herkent en telt. In een overzichtsartikel in Trends in Ecology & Evolution (Van Klink et al., 2022) wordt computer vision genoemd als een van de vier technologieën die insectenonderzoek fundamenteel veranderen; de DIOPSIS-camera stond op de cover van dat nummer.
Standaardisatie is het hele punt
Een trend is pas een trend als jaar één en jaar vijf op dezelfde manier zijn gemeten. Een internationaal team (Roy et al., 2024, Philosophical Transactions of the Royal Society B) beschreef daarom een raamwerk voor gestandaardiseerde cameramonitoring van nachtinsecten: dezelfde opstelling, dezelfde instellingen, dezelfde verwerking. Precies dat maakt cameradata geschikt voor beleid: een provincie kan natuurgebieden, agrarisch gebied en overgangszones met één methode volgen en de reeksen tien jaar lang vergelijken.
Wat dit voor provincies en Rijk betekent
De rollen verschillen. Provincies voeren uit: zij beheren het Natuurnetwerk, stellen Natura 2000-beheerplannen op en verantwoorden SNL-subsidies, met een gezamenlijke monitoringssystematiek die BIJ12 beheert. Het Rijk is stelselverantwoordelijk en rapporteert landelijk en aan Europa, straks ook onder de Natuurherstelverordening. Voor de provincie gaat het dus om data per gebied en beheertype; voor het Rijk om één landelijke methode en trends per landschapstype. Een meetnet van camera's is in beide gevallen geen vervanging van bestaande meetnetten, maar een aanvulling die de insectenlaag toevoegt. De data zijn continu, vergelijkbaar en controleerbaar (elke telling heeft een foto). Voor de rapportages over natuurkwaliteit en natuurherstel die de komende jaren worden gevraagd, is dat een stevige basis.
Lees meer over insectenmonitoring voor provincies en voor nationaal natuurbeleid, of bekijk de publicaties.
Vragen uit de praktijk
We hebben al meetnetten voor vlinders, libellen en vogels. Is dit dubbel?
Nee. Die meetnetten volgen specifieke soortgroepen met vrijwilligers op vaste routes. Cameramonitoring voegt de totale hoeveelheid vliegende insecten toe, continu en op plekken waar geen tellers komen. De reeksen vullen elkaar aan.
Hoe weten we dat de data over tien jaar nog vergelijkbaar zijn?
Door de opstelling vast te leggen en niet te veranderen: hetzelfde scherm, dezelfde instellingen, dezelfde verwerking. Dat is de kern van het gestandaardiseerde raamwerk dat in 2024 in Philosophical Transactions B is beschreven, en van de werkwijze in de DIOPSIS-portal.
Kunnen we de data koppelen aan andere bronnen, zoals vegetatie of weer?
Ja. Elke meting heeft een locatie, tijdstip en metadata, en de camera registreert ook temperatuur en licht. De data zijn te exporteren en te combineren met uw eigen GIS-lagen en weerdata.
Wie is eigenaar van de data en het model?
De data van uw camera's zijn van u en beschikbaar via de portal. Het beeldherkenningsmodel wordt beheerd door Naturalis Biodiversity Center; Faunabit bouwt en onderhoudt de camera's.